ارمنستان « 1 » ولايت ارمن در پيش ولايت « 2 » فرنگستان است « 3 » و به منزلت دهليز « 4 » آنجا . ارمنيه « 5 » را بر دو موضع اطلاق كنند : كبرى و صغرى . ارمنيهء كبرى : طول آن ممتد است از تخوم « 6 » ارزنجان « 7 » تا حدود سلماس ، و عرض « 8 » آن از ابتداء ولايت گرجستان تا اقصاى و ان و وسطان « 9 » ؛ و ارمنيهء صغرى : طول آن « 10 » از طرف شام است تا منتهاى ولايت روم كه آن را اوج « 11 » مىخوانند ، و عرض آن از « 12 » تخوم « 13 » ملاطيه تا مرز و بوم انطاكيه . از « 14 » جمله جهات و جوانب ، كوه به اين ولايت محيط است . و در آن چند شهر و قلعه است « 15 » كه در بلاد شام « 16 » ذكر كرده شد ، مثل اماس « 17 » و مصيص « 18 » وسيس و اذنه « 19 » و طرسوس ؛ از قرى « 20 » و ضياع « 21 » معتبر و مشهور ، قرب بيست هزار پاره ديه معمور ؛ و اكثر قلاع محكم و راههاى دشوار . و « 22 » اهالى آن ولايت مجموع ترسا باشند و ايشان با فرنگ بر دين عيسىاند . وقتى كه هنوز مسلمانان بر ايشان مسلّط نشده بودند ، حاكم فرنگ به حاكم ارمنستان « 23 » پيغام داد كه ترا چندين ولايت است ، از هر ديه سه سوار بيرون كن و با مسلمانان مصاف ده تا ديگر گرد آن ولايت نگردند . به سبب آنكه مسلمانان بر ايشان تاخت مىكردند . حاكم ارمنستان « 24 » جواب داد كه مالى وافر مىبايد تا استعداد لشكر كرده شود ، و مسلمانان چون تاختن مىآرند « 25 » سهل خسارتى « 26 » بر ولايت مىافتد ( و ) « 27 » با « 28 » اين قلاع حصين « 29 » چيزى به

--> ( 1 ) مو : ارمنيان . ( 2 ) اساس ، مو : مملكت . ( 3 ) مج : فرنگ است . ( 4 ) مو : وايلس . مل : تميز . دو كلمهء اخير در با ناخواناست . ( 5 ) گ ، مو ، مل ، مج : و ارمنيه . ( 6 ) با ، گ : نجوم . مو : ارسحوم . ( 7 ) مو بىنقطه است . ( 8 ) مو : و حدّ عرض . ( 9 ) مو : تا اقصاى آن . دو سلطان . مل : وسط آن . ( 10 ) مو : او . ( 11 ) گ ، مل ، مج : بىنقطه است . ( 12 ) مو ندارد . ( 13 ) اساس ، مل ، مج : نحوم ، با ، گ ، مو ، نجوم . تصحيح قياسى است . نك : سطور بالا . ( 14 ) همهء نسخه‌ها جز اساس : و از . ( 15 ) همهء نسخه‌ها جز مو : آنست . مو : شهر قلعه است . ( 16 ) همهء نسخه‌ها جز مج : روم . ( 17 ) گ : مو ، مل : اياس . ( 18 ) مو : قصيص ، مج : مسيس . ( 19 ) با ، گ : ادنه . ( 20 ) مو : فرا . ( 21 ) مو : صنالح . گ : صناع . ( 22 ) مو ، گ ، مل ، مج ندارند . ( 23 ) مو : ارامنه . ( 24 ) مو : ارمنيان . ( 25 ) گ ، مج : مىآورند . مل : مىآوردند . ( 26 ) با ، گ ، مل : مج : خسارت . ( 27 ) اساس ندارد . ( 28 ) مو : تا . گ ، مل : به . ( 29 ) با ، گ ، مل ، مج : حصن .